Collectief particulier opdrachtgeverschap in perspectief

We zien allerhande collectieve woonvormen verrijzen, zoals voor ouderen en welgestelde mensen, vaak gerealiseerd door professionele opdrachtgevers. In diverse publicaties worden deze nieuwe tendensen bestudeerd. Echter in deze bijdrage ligt de nadruk op het in kaart brengen van de architectonische traditie van gebouwen die in het verleden door collectief particulier opdrachtgeverschap tot stand zijn gekomen.


Pragmatische collectieven

Bij pragmatische collectieven gaat het om praktische en economische voordelen van het gezamenlijk realiseren van een aantal woningen. Hierbij ziet men vaak juist af van ideologische doelstellingen. Aantrekkelijk zijn de grotere zeggenschap in de ontwerpfase en de mogelijkheid om een veilige, vertrouwde woonomgeving te creëren. De woningen zijn over het algemeen volledig ‘self-supporting’, waardoor verkoopbaarheid op termijn gegarandeerd is. Het collectieve bestaat veelal uit extra voorzieningen die de status van de groep onderstrepen, zoals een park, tennisbaan, zwembad of golfbaan.

Het Vondelparkcollectief
Een groep vermogende Amsterdammers stelt zich in 1864 teweer tegen de deplorabele planningspraktijk van dat moment in de hoofdstad, die volledig in handen is van projectontwikkelaars en speculanten. Een deel van de door hen aangekochte gronden wordt bestemd voor het Vondelpark en een deel voor ruime kavels. In 1877 wordt het park, naar een ontwerp van J.D en L.P. Zocher, compleet met paviljoen en muziektent opgeleverd. [54] Dit burgerlijke initiatief, waaronder ook de stichting van de manege en het Concertgebouw, vormt de aanzet voor een nieuwe burgerlijke ambiance aan de zuidkant van de stad.

Vriendencollectief
In Los Angeles staat een bijzondere bungalow, bestaande uit een aaneenschakeling van rechthoekige volumes, dichte en open gevelvlakken, overstekende daken en uitstekende balken. Het is het huis van twee echtparen, Clyde enMarian Chase en Pauline en Rudolf Schindler. Dit huis uit 1921/22 naar een ontwerp van Rudolf Schindler is een kleinschalig vriendencollectief. [55, 56] Bijzonder zijn de vloeiende overgangen tussen de vertrekken, zonder hiërarchie en duidelijke grenzen tussen de twee huishoudens. Het Chindler Chase huis is een bewijs wat kleinschalig collectief opdrachtgeverschap vermag, niet in de laatste plaats ook in architectonisch opzicht.

Siedlung Halen
Nabij Bern in Zwitserland ligt tegen de heuvels de Siedlung Halen. [57, 58] Deze enclave, ontworpen door Atelier 5 en gebouwd tussen 1959 en 1961, bestaat uit 81 woningen met een grote diversiteit aan woningtypes. Door verschuivingen van de twee rijen woningen ontstaat een afwisselende openbare ruimte met een pleintje in het midden. De woningen zijn particulier bezit. De voorzieningen: garage, zwembad, clubgebouw, wasruimte en centrale verwarming zijn collectief eigendom. De helling is aanleiding voor een ingenieuze ontsluitingsstructuur waarin allerhande tussengebieden ontstaan. De buitenruimte van de woning is duidelijk afgebakend. Het project presenteert zich als een eenheid in het landschap. In de verte heeft het iets van een burcht, en zo zijn we weer terug bij de beschermende collectieven van het begin en is de cirkel rond.


Bron: Bouwen met je buren - deel 2. Auteur Arjan Hebly. Uitgave STAWON

Bouwen met je buren is een nuttige handleiding voor architecten en opdrachtgevers die zich met collectief particulier opdrachtgeverschap bezig houden. De uitgave bestaat uit twee losse delen.
(samen 86 pagina's; 24 x 17 cm)

De losse delen zijn samen te bestellen voor € 12,00
  • Baas in eigen huis
  • Onervaren, kritische en bijzondere opdrachtgevers
  • Wie begeleidt het proces?
  • Bouwen met je buren, een vak apart!
  • Bouwen met je buren in de praktijk